Выбрать главу

— Цераз нейкую галадранку свету не бачыць!

— Тато, не чапайце ето, — папрасіў ён лагодна. Дадаў разважліва: — Не ў адным етым — бяда. — Глушак пачуў злавеснае, калі Яўхім сказаў: — Ето мы перажывём! — Ён не скончыў, але ў тым нясказаным стары адчуў: ёсць большае, горшае! Яўхім не даў старому весці спрэчку далей, папрасіў: — Пагаворым пра ето пазней. Нешто трудно зразу пасля абеду…

Ён выйшаў, і неўзабаве стары пачуў, як у суседняй палавіне рыпнуў ложак.

Увечары Яўхім прыйшоў зноў. Калі сёрбалі боршч, у хату ўваліўся Пракоп Лясун, буркнуў: «Добры вечар у хату», падзякаваўшы, як заведзена, на абавязковае запрашэнне за стол, глыбай апусціўся на канапу. Павячэраўшы, Яўхім не захапаўся, як звычайна; абапершыся аб вушак, задуменна задыміў цыгаркаю. Быццам толькі што перарвалі дзённую гаворку, сказаў старому:

— Жыць, тато, усе адно не дадуць…

Стары таксама лагодна і павучальна запярэчыў:

— Дадуць не дадуць, а дзяржацца трэба.

— А як я не магу! Харакцер у мяне гарачы, знаеце ж!

— Харакцер дзяржаць трэба! Не распускаць.

— А як не ўмею я!

Стары, спасцярожліва паглядваючы на Лесуна, стрымана і цвёрда заявіў:

— Трэба ўмець! Цяперашнім светам усяму трэба навучыцца!

— А я от не ўмею!

— Трэба ўмець!

Яўхім не адказаў. Дыміў цыгаркаю, думаў пра нешта. Дакурыў, кінуў пад ногі, расцёр апоркам, моцна, злосна. Тады загаварыў гарачкавата, як пра набалелае:

— Робіш на некаго! Як парабак!.. Робіш, а ён — жаба — прыйдзе ды вычысціць пад мятлу! Як бы ето не тваё, а яго! Камандуе ўсякае, а ты слова не скажы!.. Ей-бо. — З лютай шчырасцю, з той раптоўнай, няўтрымнай адвагай, якой заўсёды апасаўся стары, прадказаў: — Не ручаюся: стукну я калі-небудзь етаго Дамецікаваго! Стукну так, што свінячае папрэ з яго! Ей-бо! Рукі даўно чэшуцца!

Стары кінуў позірк на Пракопа, недавольна папракнуў:

— Пляцеш усякае!.. Чалавек падумае: і праўда…

— Праўда, тато! — не хацеў нічога разумець Яўхім. — Стукну! Цярпення ўжэ няма!

— Не балбачы! Здурнеў саўсім!

Яўхім быццам і не чуў старога.

— Толькі от вас ды матку шкода, дак і дзяржуся. А так — даўно б!

— Здурнеў саўсім! — закруціў Глушак галавой, пазіраючы дружбацкі на Лесуна, як бы просячы не браць сур'ёзна.

Пракоп слухаў Яўхіма панура, усхвалявана.

Яўхім неспадзеўкі весела варухнуў плячыма, закінуў рукі за галаву.

— Адзін выхад: з'ехаць куды-небудзь! Покуль суд ды справа!

Глушак зірнуў на Яўхіма: не жартуе.

— От пабуду шчэ трохі, — з вясёлай адвагай сказаў Яўхім, — ды плюну на ўсё! Шчасце, што ні жонкі, ні галапузых — ніхто не ўчэпіцца! Вазьму світу на плечы — ды ў белы свет! Куды душа павядзе! У свеце мест добрых нямала! Буць таго не можа, штоб і мне не знайшлося!..

— Ждуць там цябе! — недавольна, з трывогай папракнуў стары.

— Знайдзецца место. Цяпер усюды такое будаўніцтво! Абы рукі!

У старым узнялася раўнівая злосць. Сярдзіта, з крыўдай засіпеў:

— А тут — бацько няхай адзін! Бацько няхай адзін мучыцца! Даждаўшыся добрых сыноў!..

— Не канешне і вам аставацца!

— Не канешне?! — абурыўся стары. — Не канешне?! А дабро на каго?! Чорту лысаму пад хвост?.. Ці мо Міканорку Дамецікаваму? За ласку ўсю яго?

Стары так кіпеў, што Яўхім не стаў спрачацца. Пасядзеўшы трохі з нейкімі сваімі думкамі, скруціў зноў папяросу, прыкурыў ад вугальчыка, які выкаціў з печы. Дыміў, затоена, упарта мружыў вочы.

— От, даждаў помачы, — ужо спакайней паскардзіўся Лесуну стары. Нібы прасіў спачування.

Лясун прамаўчаў. Глушак бачыў: пад навіссю панурых броваў бляск вачэй трывожны, зацяты.

Калі Лясун глыбай устаў, сабраўся ісці, Глушак падаўся ўслед. У сенцах стары прытрымаў госця, ціха, асцярожліва папрасіў:

— Не помні, Пракопко, што мы тут плялі… Ён усё ето так — абы язык пачасаць!

— Яўхім праўду казаў, — прагрымеў Лясун. Глушак улавіў у голасе адчай і рашучасць.

— Ат, — запярэчыў на ўсякі выпадак. — І ты тое ж… Не пляці, Пракопко!..

Вярнуўшыся ў хату, зіркнуў на Яўхіма, што ўсё дыміў, узлёгшы на вушак. Упікнуў ад душы:

— Плявузгаеш перад чужымі абы-што!

Яўхім варухнуўся, перастаў дыміць.

— Тато, надаело мне! Надаело мне цярпець! Калі на горло становяцца!

Ён сказаў так набалела і так нецярпліва, што старога ўзяў раптам жаль да яго. Ён трывожна павёў вачыма на акно, ці не чуе хто-небудзь. Вунь як набалела: ледзь не крычыць! Як малому, стрымана і лагодна параіў: